Japonya da saygi kültürü ve [nihon] isminin anlami
Japonya’da Saygı Kültürü ve “Nihon” İsminin Anlamı
Yazar: Mesut Dereli
Japonya’yı ziyaret eden birçok insanın ilk dikkatini çeken şeylerden biri toplumdaki saygı anlayışıdır. Bu saygı yalnızca insanların birbirlerine karşı nazik davranmalarıyla sınırlı değildir. Japonya’da saygı, toplumsal düzeni ayakta tutan görünmez bir sistem gibidir. Günlük hayatın her alanında kendini hissettiren bu anlayış, Japon toplumunun karakterini şekillendiren en önemli unsurlardan biridir.
Bir Japon şehrinde yürürken bunu hemen fark etmek mümkündür. İnsanlar toplu taşıma araçlarında yüksek sesle konuşmaz, telefonla konuşmaktan kaçınır ve başkalarını rahatsız etmemeye özen gösterirler. Metro istasyonlarında yüzlerce insanın sessizce sıraya girdiğini görmek oldukça normaldir. Bu durum yalnızca kurallardan kaynaklanmaz; toplumun ortak davranış biçimi haline gelmiş bir saygı kültürünün sonucudur.
Japon toplumunda saygı kavramı genellikle iki temel düşünceyle açıklanır: düzen ve uyum. Japon kültüründe bireyin toplum içindeki davranışı büyük önem taşır. İnsanlar yalnızca kendi rahatlarını değil, çevrelerindeki insanların huzurunu da düşünmek zorunda olduklarını hissederler. Bu nedenle kamusal alanlarda başkalarını rahatsız etmemek bir tür toplumsal sorumluluk olarak görülür.
Bu kültürün kökenleri oldukça eskidir. Japon düşünce dünyasında Konfüçyüs ahlakının önemli bir etkisi vardır. Konfüçyüsçü düşünceye göre toplumun düzenli olması için insanlar birbirlerine karşı saygı göstermek zorundadır. Aileye saygı, büyüklere saygı ve toplumsal hiyerarşiye saygı bu anlayışın temelini oluşturur. Bunun yanında samuray geleneği de Japon toplumunda disiplin, görev bilinci ve onur kavramlarını güçlendirmiştir.
Japonca dilinde de saygı kavramı açıkça görülür. Japonca konuşurken kullanılan farklı hitap biçimleri ve nezaket seviyeleri, toplumdaki ilişkilerin nasıl düzenlendiğini gösterir. Japonca’da buna “keigo” denir; yani saygı dili. İnsanlar konuşurken karşısındaki kişinin yaşına, statüsüne veya sosyal konumuna göre kelimelerini değiştirmek zorundadır. Bu durum dışarıdan bakıldığında karmaşık görünse de Japon toplumunda oldukça doğal kabul edilir.
Japonya’nın kendi adı da oldukça anlamlıdır. Japonlar ülkelerine “Nihon” veya “Nippon” derler. Bu kelime iki kanjiden oluşur:
日 (güneş) ve 本 (köken / kaynak).
Bu nedenle Japonya’nın anlamı “Güneşin Doğduğu Yer” olarak yorumlanır. Çin’den bakıldığında Japonya doğuda, yani güneşin doğduğu tarafta yer aldığı için bu isim ortaya çıkmıştır.
Avrupa dillerinde kullanılan Japan kelimesi ise bu kelimenin farklı telaffuzlarından türemiştir. Orta Çağ’da Çin’de kullanılan “Cipan” veya “Jipan” gibi okunuşlar, Marco Polo’nun yazıları aracılığıyla Avrupa’ya ulaşmış ve zamanla “Japan” şeklini almıştır.
Bugün Japonya’yı anlamak isteyen bir kişi için bu saygı kültürünü gözlemlemek oldukça öğreticidir. Çünkü Japonya’da saygı yalnızca bireysel bir davranış değildir; aynı zamanda toplumun birlikte yaşayabilmesini sağlayan bir denge sistemidir.
Bu nedenle Japonya’yı ziyaret eden birçok kişi aynı şeyi hisseder: Bu ülke yalnızca modern teknolojisiyle değil, aynı zamanda güçlü toplumsal değerleriyle de dikkat çeken özel bir medeniyettir.
— Mesut Dereli
